Tiễn

Trăng tiễn người đi mờ bóng lưng

Dặm dài trong mắt người ở lại

Một sớm thu con đường cái

Gió rát câu từ giã lái qua môi

Silk và Night Train to Lisbon

Có nhiều nơi đã đi qua mỗi lần nhớ lại tùy theo nơi nào, ở đâu, khoảng thời gian nào sẽ gợi lại những điều khác nhau. Có thể là một màu đặc trưng nào đó, một con đường, một mùi hương, một món ăn, một câu nói hay một cái nhìn. Những điều này chưa hẳn là những điều mình thích hay hài lòng nhưng bằng cách nào đó đã ở lại trong ký ức lâu và rõ nhất. Và mỗi khi bắt gặp lại hay có cảm giác từa tựa thì hoặc là có chút nao nao, hoặc là mỉm cười vu vơ hoặc là đá đại thứ gì đó đang ở dưới chân nghe “xoảng” một tiếng và bước tiếp...

Ăn trưa nhằm lúc TV đang chiếu “Silk”. Tuyết trắng xoá. Những con ngựa đang cúi đầu đi từng bước chậm trên triền núi. Những người đàn ông áo mũ lù xù, cả Tây cả Nhật đang trên đường đi kiếm…tằm. Chiều trên đường lái xe về vẫn nghĩ tới mấy cảnh phim, như vẫn còn nghe tiếng nhạc. Nhẹ, có chút ray rức. 

Nãy giờ search thì ra phim có đoạn quay ở Sakata, thuộc vùng Yamagata. Một nơi nổi tiếng với những đồng lúa, vựa gạo lớn của Nhật. Một nơi có dãy nhà gỗ khoảng mười căn nằm sát cạnh nhau từng được dùng để chứa gạo. Sankyo Soko Warehouse. Ảnh con đường dọc dãy nhà này dễ bắt gặp nhất, có lẽ là nơi ai cũng đi qua khi đến Sakata với hàng cây cổ thụ có tán lá chồm ngang chạm vào những nóc nhọn. Nhìn rất thơ, bất kể mùa nào. 

Giờ mới biết nhiều cảnh trong phim Oshin đã được quay ở Sakata. Nhớ hồi đó từng mê phim này. Lâu quá giờ quên hết chi tiết, chỉ nhớ cô bé Oshin lơ ngơ về nhà chủ lúc nhỏ, nhớ chuyện mỗi sáng họ nắm cơm từ tờ mờ sáng để đem ra đồng ăn, những nồi củ cải trắng được giã ra để ăn độn..

Một phim khác chẳng có liên quan gì đến Nhật nhưng khi xem chẳng hiểu sao lại nghĩ về Nhật là “Night train to Lisbon”. Chuyện về một người thầy giáo bỏ lớp học mình đang dạy bước lên chuyến tàu đêm từ Bern đi Lisbon chỉ vì một cô gái bỏ lại cái áo khoác đỏ với một cuốn sách cũ mà vừa nhìn thấy hình tác giả, đọc mấy dòng đầu ông đã bỏ lại tất cả. Trong sách có kẹp tấm vé tàu. Chỉ còn mười lăm phút là xe chạy. Căn phòng trọ cũ sờn với chiếc giường, tủ áo và màn cửa sổ dày. Những con đường dốc ở Lisbon. Cặp kiếng mới. Những chuyến phà. Những bao thuốc lá. Dù tác giả cuốn sách kia không còn trên đời nữa nhưng những nhân vật trong sách vẫn sống, họ đã già đi nhiều, cảnh cũ vẫn còn và những điều được kể lại như chưa xa lắm. Tiếng đàn guitar và cảnh ở sân ga làm tôi nhớ lại nhiều nơi mình đã qua. Chẳng bà con gì với cảnh Nhật cả nhưng câu cuối trong phim đã làm tôi nhớ những ngày ở Nhật. “Hay là ở lại, đừng đi nữa”.

Một cốc matcha beer uống gần nhà
Một góc đâu đó ở Yamagata
Một nơi chưa qua
Một nơi dừng lại 
Một tiếng đàn chiều âm mãi trên vai...

Đường thầm thì

Tôi luôn cho rằng mỗi người lên đường bắt đầu những chuyến đi vì nhiều lẽ khác nhau. Nghỉ xả hơi, đam mê, vượt qua thử thách, chinh phục, tò mò hay chạy trốn…Và vô vàn các lý do khác mà chỉ người đang đi về phía trước tự biết.

Theo phim ảnh tài tử như hai nhân vật trong “Me before You” thì một người đi vì muốn lay chuyển, thay đổi hay cứu rỗi một linh hồn. Còn người kia cũng đi cùng một chuyến, cũng nằm dài trên phơi nắng cũng ngắm sao đêm nhưng đó là lần đi cuối cùng vì lòng đã kiên quyết khi trở về sẽ kết thúc đời mình. Vẫn là đi nhưng sẽ không trở lại, thoát ra khỏi khung cửa mở đầy nắng và gió, hai miếng màn trắng phấp phới tiễn đưa.

Mấy tuần trước báo đài liên tục đăng tin một giáo sư đại học Monash tử vong ở giữa Camp 3 và 4 trên núi Everest. Hai vợ chồng cùng ăn chay, cùng muốn chinh phục đỉnh núi cao nhất này nhưng khi gần đến đỉnh thì phải trở xuống vì bị nhiều triệu chứng bệnh do độ cao. Anh chồng được cứu kịp thời còn người vợ đã không chờ được. Cả hai còn trẻ, và họ đã chinh phục thành công nhiều ngọn núi cao trước đó.

Không kịch tính và đau lòng như hai thí dụ trên là chuyện anh bạn đồng nghiệp đi như trốn sau khi ly dị vợ. Trước khi đi cũng có báo với người nhà và chỗ làm nhưng không nói rõ là đi đâu. Mất tích hai tuần. Khi trở về da sạm nắng, bớt im lặng hơn. Chuyến đi không biết thế nào nhưng đã có tác dụng “giảm đau”. Anh chàng cứ nói “the dust will settle”. Cần bao lâu? Ai biết.

Còn tôi đi là đi thôi, biết mình không đủ sức chinh phục cũng chưa đến nỗi phải chạy trốn nên mỗi chuyến đi điều bao gồm một tí của các lý do khác kể trên. Tùy theo từng nơi mình đặt chân đến, tùy theo tâm trạng, các cuộc gặp gỡ mỗi ngày mà cài từng lý do khác nhau. Có trầm có bổng nhưng dĩ nhiên bổng chiếm đa số thời gian vì dù gì cũng nghỉ ngơi từ nhịp độ vòng quay thường ngày. Không phải căng vì những con số, những cái tên, những tiếng báo động khẩn, những bệnh tật của ngừời đối diện, hay nạn kẹt xe mỗi sớm chiều. Khi ở xa lại căng một cách thú vị hơn vì lo hôm nay đi đâu, leo lên xe nào, ăn gì uống gì…Luôn tự cảm ơn chính mình vì đã “nghỉ”. Tóm lại, chưa từng hối hận vì những chuyến đi.

Tôi cũng từng nói mặc kệ bạn đi tour, đi nhóm, đi solo ngủ bờ bụi hay trong khách sạn lấp lánh năm sáu sao, điều quan trọng là những gì bạn trải qua trong chuyến đi, những gì còn vướng lại trong ký ức sau khi trở về. 

Sau mỗi bận lạc đường tưởng thôi 
Ngừng dấn bước          
Lối rẽ khôn lường tim nhảy điệu salsa
Trưa vén tóc nhện giăng sào phơi áo
Chân cứ buồn muốn vượt núi đồi kia

Muốn bất chấp vai run lòng tay lở
Muốn theo gió bồng quảy gánh đam mê
Sau mưa cuối rừng
Nơi biển liền sông đáp từng dấu hỏi
Vạt nắng lưng chừng ráp vội tiếng thơ trôi

Một lần rồi một lần giữa thảo nguyên căng tràn ngực mỏng
Tiếng ngựa hí bầy run mép nước hồ xanh
Dụi mắt đi
Len đến tận cùng mùa cỏ rối
Gió bạt sẽ ngừng
Đau rồi sẽ khỏi 
Người ơi

Chân chạm mé rào nghe thơm mùi gạo mới
Tiếng đũa khua chiều ta chẳng lỗi gì nhau..